ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
menu
Φωτογραφίες
Βιβλιογραφία
 
  ΣΧΟΛΙΑΖΟΝΤΑΣ «ΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ»

Πριν από δύο μήνες ο κ. Γιώργος Μουστάκης είχε την καλοσύνη να μου χαρίσει το βιβλίο του «ΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ». Το διάβασα την προηγούμενη εβδομάδα. Στην κυριολεξία το «ρούφηξα». Ένας ανεκτίμητος θησαυρός γνώσεων για την αγαπημένη μας Πρέβεζα, που από το 2002 έγινε κτήμα όλων των κατοίκων της μέσω των εκδόσεων του Δήμου Πρέβεζας. Τετρακόσιες τριάντα πυκνογραμμένες σελίδες, που όμως διαβάζονται ευχάριστα με αμείωτο ενδιαφέρον. Σ' αυτό συντελεί και το γεγονός ότι το βιβλίο αποτελείται από 36 κεφάλαια που πραγματεύονται διαφορετικά θέματα σχετικά με την Πρέβεζα και τους κατοίκους της. Διαφορετικά θέματα όχι όμως ασύνδετα μεταξύ τους, αφού αντιστοιχούν σε θραύσματα ενός κατόπτρου. Όλα μαζί, συνδεόμενα κατάλληλα, απεικονίζουν με ζωηρό τρόπο την ιστορική διαδρομή της πόλης μας, από τον 18ο αιώνα μέχρι σήμερα, με βάση ιστορικά στοιχεία, που προέρχονται προφανώς από πλήθος ιστορικών πηγών και από την επεξεργασία αρχείων, σμιλευμένα με βιώματα ανθρώπων που έζησαν γεγονότα και καταστάσεις, αλλά και με τις αναμνήσεις του συγγραφέα.

ΤΑ  ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ

Στο τέλος του βιβλίου ο Πρεβεζάνος αναγνώστης αισθάνεται πιο δεμένος με την πόλη του, γίνεται μέρος της ιστορίας της, τα κάστρα της, το ρολόι της, η Θεοφάνειος Σχολή της και τόσα άλλα του φαίνονται πιο οικεία, αποκτούν γι' αυτόν ζωή και νόημα. ΄Έτσι γίνεται ενεργός πολίτης του τόπου του, αφού οι δεσμοί του με την πόλη υφαίνονται με το συναίσθημα που δημιουργείται από τη βαθιά μαζί της γνωριμία.
Διεύρυνα τις γνώσεις μου σχετικά με το βενετσιάνικο πύργο του ρολογιού, το σημαντικότερο σημείο αναφοράς της πόλης μας, για το «καπέλο» που του φόρεσε η ενοριακή επιτροπή και το δημοτικό συμβούλιο με το 11/15-7-49 έγγραφό του, για την κατεδάφιση της υπερκατασκευής και την προσθήκη νέας από μπετόν-αρμέ, που μετέτρεψε το μνημείο σ' ένα υβρίδιο βενετονεοελληνικό κτίσμα, με τις ευλογίες και την έγκριση (άκουσον-άκουσον) του κεντρικού αρχαιολογικού συμβουλίου!!!
Μήπως το δημοτικό συμβούλιο πρέπει να αποφασίσει την αποκατάσταση του μνημείου; Ο Μητροπολίτης μας πιστεύω πως δε θα είχε αντίρρηση να ανεγείρει το αρχικό καμπαναριό, όταν μάλιστα συνέβαλε στην ανέγερση νέων ναών στην πόλη μας  στη θέση των λιτών και ταπεινών βασιλικών, επτανησιακού ρυθμού, οι οποίες και γκρεμίστηκαν. Με την ευκαιρία αυτή θεωρώ ότι όλοι οι Πρεβεζάνοι πρέπει να  διαφυλάξουν ως κόρη οφθαλμού τους παλαιούς ναούς που δεν καταστράφηκαν. Ας έχουμε υπ' όψιν μας ότι στη γειτονική μας Λευκάδα οι ναοί αυτοί προστατεύονται και διατηρούνται με θρησκευτική ευλάβεια.
Λιτό και ταπεινό ήταν και το σπίτι του Ήρωα Οδυσσέα Ανδρούτσου, που το γκρέμισε η αδιαφορία των δημοτικών μας αρχόντων με την έγκριση της 18ης εφορίας βυζαντινών αρχαιοτήτων. Και όμως, σε κάποιο σημείο του βιβλίου του ο συγγραφέας αναφέρει: «Για να διατηρήσει μια πόλη το χαρακτήρα της, πρέπει να τιμά την ιστορία της».
Αναφέρεται ο συγγραφέας στο πλήθος των παλαιών Πρεβεζάνων όλων των κοινωνικών τάξεων που έδιναν στα παιδιά τους αρχαία ονόματα, όχι μόνο «γιατί λίγο πολύ οι περισσότεροι είχαν γευθεί τους καρπούς της Παιδείας», αλλά και γιατί ήθελαν να διατηρήσουν άσβεστη την εθνική μας συνείδηση και αδιάσπαστη τη συνέχειά μας με το ιστορικό και πολιτιστικό μας παρελθόν. Αυτό πρέπει και  είναι ανάγκη να συνεχισθεί και στις μέρες μας, έστω και με τη μορφή διπλών ονομάτων. Οι Έλληνες πολλούς αιώνες πριν ασπάσθηκαν το χριστιανισμό. Άλλαξαν την πίστη τους, όχι όμως και την καταγωγή τους. Είναι απόγονοι των Ελλήνων που κατοίκησαν αυτόν τον τόπο και δημιούργησαν έναν ανυπέρβλητο πολιτισμό με πανανθρώπινες διαστάσεις, χιλιάδες χρόνια προ Χριστού.
Αναφέρεται ο κ. Μουστάκης, με πλήθος στοιχείων και αναφορών, στον ποιητή Καρυωτάκη και τις δυσμενείς συνέπειες που είχε για την πόλη η δημοσίευση του ποιήματός του ΠΡΕΒΕΖΑ το 1930,  που έδωσε την ευκαιρία σε μερικούς να την αποκαλέσουν Σπιναλόγκα, ενώ ακόμη και ο μεγάλος μας ποιητής Βάρναλης, επηρεασμένος από τους στίχους του Καρυωτάκη, δε δίστασε να της «κολλήσει, ύστερα από τριάντα σχεδόν χρόνια, την ίδια ρετσινιά, τις κάργες». Αναφέρεται εκτενώς στην ψυχοσύνθεση του ποιητή, «στην άκρατη απαισιοδοξία, μελαγχολία και μισανθρωπία του», συνέπεια των «τεράστιων ηθικοκοινωνικών φθορών που άφησαν στο πέρασμά τους οι βαλκανικοί πόλεμοι, ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος και η Μικρασιατική Καταστροφή». Θα συμφωνήσω με τον συγγραφέα ότι ολόκληρη η ποιητική πορεία του Καρυωτάκη εκφράζει τη βιωματική του γραμμή και την ατομική του περιπέτεια. Γι' αυτό στα ποιήματά του καθρεπτίζεται με συνέπεια η πορεία του προς το θάνατο.
Κατά τη διάρκεια της τηλεοπτικής σειράς που αναφέρονταν στον Καρυωτάκη, πολλοί συνάδελφοί μου με ρώτησαν γιατί οι Πρεβεζάνοι τίμησαν τόσο πολύ τον ποιητή με την ονομασία οδού και με το στήσιμο της προτομής του, όταν δυσφήμησε την Πρέβεζα και το κυριότερο, όταν το πέρασμά του από την πόλη μας ήταν φευγαλέο, διάρκειας μόλις 30 ημερών. Είναι αλήθεια ότι δε βρήκα την κατάλληλη απάντηση. Μήπως η πόλη τον τίμησε γιατί τελικά σ' αυτή ο ποιητής έγραψε το τέλος μιας προδιαγεγραμμένης πορείας; Μια τέτοια απάντηση μου φαίνεται αφύσικη και αδιανόητη. Μήπως η πόλη τον τίμησε για το ποιητικό του έργο; Μια τέτοια απάντηση δεν τη θεωρώ πειστική. Μπορεί ο Καρυωτάκης να θεωρείται ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της νεορρομαντικής και νεοσυμβολικής σχολής, όμως πιστεύω ότι υπάρχει μια πλειάδα επιφανών Ελλήνων ποιητών με διεθνή ακτινοβολία που τίμησαν με το έργο τους και με τον αγώνα της ζωής τους, από την οποία δε δραπέτευσαν, τη χώρα μας. Τέλος, μήπως η πόλη τον τίμησε στην προσπάθειά της να πλουτίσει την πολιτιστική της ιστορία; Η απάντηση αυτή φαίνεται να είναι η πιο πειστική. Βρίσκεται, όμως, σε κραυγαλέα αντίθεση με τη θέση των δημοτικών μας αρχόντων στο θέμα του σπιτιού του Οδυσσέα Ανδρούτσου, ενός από τους μεγαλύτερους Ήρωες της νεότερης ιστορίας μας και ταυτόχρονα γνήσιου τέκνου της πόλης μας. Έτσι, ενώ είναι συνηθισμένο φαινόμενο δύο πόλεις που ερίζουν για την καταγωγή ενός ήρωα ή μιας προσωπικότητας, να προσπαθούν να τεκμηριώσουν με ευρήματα ή με ιστορικά κείμενα τους ισχυρισμούς τους, επειδή έτσι αποκτά βάθος η ιστορική (ή πολιτιστική) διαδρομή τής πόλης τους και ανεξίτηλα σημεία αναφοράς στο παρελθόν, εμείς καταστρέψαμε την πιο ζωντανή και αδιαμφισβήτητη μαρτυρία, το συνδετικό κρίκο του Οδυσσέα Ανδρούτσου με την Πρέβεζα.
Αναφέρεται ο συγγραφέας στο μεγαλύτερο ευεργέτη της πόλης μας, τον Αναστάσιο Θεοφάνη και στον διακεκριμένο δάσκαλο Ιωάννη Μπαχούμη. Όχι, οι δύο αυτές εξέχουσες μορφές, γνήσια τέκνα της Πρέβεζας, δεν τιμήθηκαν με το στήσιμο των προτομών τους, οι οποίες θα θύμιζαν στους νεότερους τους μεγάλους Πρεβεζάνους άνδρες, που σε δύσκολα χρόνια εργάστηκαν και μόχθησαν για την Παιδεία αυτού του τόπου. Αυτή την ιερή υποχρέωση της πόλης μας επισημαίνει ο συγγραφέας με την υπόδειξη να στηθούν οι προτομές τους στη δυτική αυλή της Σχολής.
Μάθαμε ποιοι ήταν οι Πρεβεζάνoi Μακεδονομάχοι, που συμμετείχαν στις ένοπλες αντάρτικες ομάδες κατά των Βουλγάρων στη Μακεδονία μας από το 1914, αλλά και για τη συμμετοχή Πρεβεζάνων αγωνιστών στο «Ηπειρωτικό Κομιτάτο», που συστάθηκε το 1906 και «αποσκοπούσε να οργανώσει τους Έλληνες, να τους εξοπλίσει, να αντιμετωπίσει και να εξουδετερώσει την ιταλική, ρουμανική, αυστριακή και αλβανική προπαγάνδα που υπονόμευε την εθνική υπόσταση της Ηπείρου».
Μάθαμε για τη μεγάλη και αποφασιστική συμβολή των Πρεβεζάνων νταλικέρηδων στη μεταφορά πυρομαχικών, εφοδίων και τραυματιών μέχρι την απελευθέρωση των Ιωαννίνων στις 21 Φεβρουαρίου 1913, αλλά και τα ονόματα των Πρεβεζάνων που κατατάχθηκαν το 1913 εθελοντικά στον Ελληνικό στρατό προκειμένου «να αποτρέψουν είσοδο Αλβανών ατάκτων στη Βόρεια Ήπειρο».
Πολλά στοιχεία για την Πρέβεζα και τους βομβαρδισμούς της, την περίοδο 1940-1941, δίνονται στο αντίστοιχο κεφάλαιο μαζί με το Διάταγμα της 19ης Φεβρουαρίου 1942, με το οποίο απονέμεται στο Δήμο Πρεβέζης ο Πολεμικός Σταυρός Α΄ τάξεως , επειδή «οι κάτοικοι της Πρεβέζης καθ' όλην την διάρκειαν των επιχειρήσεων υπό τον διαρκή και επίμονον κίνδυνον ημέρας και νυκτός 96 βομβαρδισμών, επέδειξαν την επιβαλλομένην πατριωτικήν και ενθουσιώδην αντοχήν συμβάλλοντες συνεχώς εις τας στρατιωτικάς προσπάθειας και αιρόμενοι εις παράδειγμα αυτοθυσίας».
Θα σημειώσω ότι ο αείμνηστος Πρεβεζάνος Στρατηγός Θρασύβουλος Τσακαλώτος σε επιστολή του προς τον αείμνηστο Πρεβεζάνο Υποστράτηγο Αλέξανδρο Παπαγεωργίου, στις 24 Μαρτίου 1978, έγραψε: «Με την ευκαιρίαν της Εθνικής εορτής, σου γράφω σήμερα για να σου κάμω γνωστό ότι στο Δήμαρχο είχα στείλει ένα υπόμνημα (και του επέτρεπα να το δημοσιεύση) που υποδείκνυα να γίνη το σπίτι του Ανδρούτσου, επισκευαζόμενον καταλλήλως, Μουσείον των πεσόντων του Νομού μας, με τα ονόματά τους.., με τις φωτογραφίες των και ακόμη και των πολεμιστών που διακρίθησαν, όπως έχω κάμει ως Δ/ντής του Α.Σ. Στρατού στο χάνι Εμίν Αγά. Αυτός το καταχώνιασε..Εκεί θα μπορούσε να τοποθετηθεί και το Διάταγμα της παρασημοφορίας της Πρεβέζης με τον Πολεμικό Σταυρό για την αυτοθυσία των κατοίκων της. Έχω επιστήσει την προσοχήν και του κ. Νομάρχου - που χειρίζεται την κληρονομιά της Μπάλκου - αλλά και αυτός αδιαφόρησε.Εκεί θα περνούν και τα παιδιά της Πρεβέζης, κατά τας Εθνικάς εορτάς και οι στρατιώτες για το επιβαλλόμενον προσκύνημα. Εγώ είμαι στην απόλυτο διάθεσί σας. Ζάλογγο και Ανδρούτσο δεν έχουν όλοι οι Νομοί».
Πού  να φαντάζοταν ο Στρατηγός ότι η αδιαφορία των δημοτικών μας αρχόντων αλλά και των νεότερων Πρεβεζάνων θα γκρέμιζε το σπίτι του Οδυσσέα Ανδρούτσου και θα ξεσπίτωνε τον μεγάλο Ήρωα!
Αναφέρεται ο κ. Μουστάκης στο έντονο ενδιαφέρον των μαθητών του Γυμνασίου μας τις δεκαετίες του 1920 και του 1930 και στη δίψα τους για μάθηση, αλλά και στο μεγάλο ζήλο των καθηγητών τους να τους διδάξουν την ιστορία του τόπου τους. Χαρακτηριστικά είναι τα σχόλια μαθητών της ΣΤ΄ τάξεως του 1930, όπως αυτά καταγράφηκαν στην εφημερίδα που κυκλοφορούσαν μηνιαίως οι μαθητές.
Εντυπωσιάζουν πραγματικά οι γνώσεις των μαθητών για τα μνημεία της Νικόπολης αλλά και για την υψηλού επιπέδου κριτική που ασκούσαν για θέματα ευρύτερου ενδιαφέροντος. Τότε οι μαθητές πήγαιναν κάθε χρόνο με τα πόδια εκδρομή στη Νικόπολη όχι μόνο για να ξεφαντώσουν αλλά κυρίως για να διδαχθούν και να μάθουν και το σούρουπο είχαν το κουράγιο να παρελάσουν με ενθουσιασμό στην κεντρική αγορά υπό τους ήχους σαλπίγγων. Η σύγκριση με τα σημερινά Γυμνάσια των καταλήψεων, του άκρατου συνδικαλισμού μαθητών και δασκάλων, της ήσσονος προσπάθειας, της γενικευμένης αδιαφορίας και της έλλειψης ενθουσιασμού για μάθηση και νέα γνώση είναι αναπόφευκτη.
Είναι αδύνατον να σχολιάσει κανείς σε λίγες σελίδες όλα τα θέματα που περιλαμβάνονται στο βιβλίο ΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ του κ. Γιώργου Μουστάκη. Είναι γεγονός ότι η συγκέντρωση όλων των κειμένων, τα περισσότερα των οποίων  δημοσιεύθηκαν κατά καιρούς στα «Πρεβεζάνικα Χρονικά» και στον τοπικό Τύπο, σ' ένα βιβλίο, ήταν μια επιτυχής ενέργεια. Όλα τα κείμενα έγιναν έτσι προσιτά σε όλους τους κατοίκους της Πρέβεζας, ενώ οι ιστορικοί μπορούν να κάνουν χρήση του πολύτιμου περιεχομένου τους. Όμως στην περίπτωση αυτή, θεωρώ ότι πέραν των αναμνήσεων του συγγραφέα και των πολύτιμων μαρτυριών παλαιών Πρεβεζάνων, θα πρέπει, τώρα που τα διάφορα κείμενα αποτελούν μέρος ενός συνόλου, κάθε κεφάλαιο να συνοδεύεται και από αναφορές στις πηγές του συγγραφέα. Ίσως σε επόμενη έκδοση του βιβλίου γίνουν οι προσθήκες αυτές που είναι τόσο αναγκαίες και χρήσιμες στους ιστορικούς.
Εν κατακλείδι θεωρώ ότι το βιβλίο ΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ θα πρέπει να το διαβάσουν όλοι οι Πρεβεζάνοι που αγαπούν την πόλη τους και ενδιαφέρονται για την ιστορία της. Θα ανακαλύψουν πολλές άγνωστες πτυχές της ιστορικής της διαδρομής και θα βρουν ίσως απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα που τους απασχόλησαν. Προσωπικά η ανάγνωση του βιβλίου μου έδωσε την ευκαιρία να διευρύνω τις γνώσεις μου σχετικά με την Πρέβεζα και την ιστορία της και ταυτόχρονα να γνωρίσω καλύτερα μέσα από την πολιτική του δράση τον νονό μου αείμνηστο Γιάννη Κοκκινάτο.
Δε μένει παρά να συγχαρώ τον κ. Γιώργο Μουστάκη για το έργο του και να τον ευχαριστήσω ως Πρεβεζάνος για τη μεγάλη του αυτή προσφορά στην πόλη και στους κατοίκους της.

                                                          Μιχαήλ Γ. Λουκάς
 
 
 
ΑΡΧΙΚΗ   l   ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ   l   ΧΡΗΣΙΜΑ
                      Πολιτιστικός Σύλλογος Πρεβεζάνων Αθήνας | έτος ιδρύσεως 1979, Πρεβεζάνοι, Πρέβεζα
Ιστορικό Διοικητικό Συμβούλιο Μέλη Χορηγοί Δραστηριότητες Εφημερίδα Ανακοινώσεις Επικοινωνία