ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
menu
Φωτογραφίες
Αρθρογραφία
 
  21 Οκτωβρίου 1912 - Ιστορικά κείμενα. Γράφει ο Λάζαρος Συνέσιος.
Κείμενα σχετικά με την 100ή επέτειο της απελευθερώσεως της Πρέβεζας

Τη φετινή χρονιά, 2012, γιορτάζουμε την εκατοστή επέτειο της απελευθερώσεως της πόλης μας.  Και, τύχη αγαθή, είναι και τώρα, το 2012, Κυριακή 21 Οκτωβρίου, όπως και τότε,  το 1912,  Κυριακή 21 Οκτωβρίου.
Στα χρόνια που πέρασαν, πολλά γράφηκαν για την ευλογημένη εκείνη Μεγάλη Ημέρα, την ημέρα της Λευτεριάς. Και πολλά θα γραφούν και θα ειπωθούν ακόμη.
Αντί άλλης αναφοράς και μνήμης, θα παραθέσουμε τρία σημαντικά κείμενα:
Το πρώτο, η με ημερομηνία 23 Οκτωβρίου 1912 αναφορά προς το Γενικό Προξενείο της Ρωσίας στα Γιάννινα του Πρεβεζάνου Δημητρίου Σκέφερη (17.10.1848-2.5.1921), Προξένου της Ρωσίας στην Πρέβεζα, ο οποίος διεδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για την παράδοση της πόλεως. Το δεύτερο, απόσπασμα από το Ημερολόγιο του τότε δημογέροντα Πρέβεζας Ιωάννη Μ. Ρέντζου (1868-1933), με ημερομηνία Σάββατο 20 Οκτωβρίου 1912. Το τρίτο, η προσφώνηση του τότε μητροπολίτη Νικοπόλεως & Πρεβέζης Ιωακείμ Β΄ (1860-10.8.1933) προς τους ελευθερωτές κατά την είσοδο του ελληνικού στρατού στη Πρέβεζα, την Κυριακή 21 Οκτωβρίου 1912.
Α.    Αναφορά του Δημ. Σκέφερη1
Αυτοκρατορικόν Ρωσσικόν Υποπροξενείον Πρεβέζης
Αριθ. Ρωτ. 25.                      Πρέβεζα 23 Οκτωβρίου 1912
Εξοχώτατε,
Λαμβάνω τήν τιμήν νά γνωρίσω τή Υμ. Εξοχότητι ότι από τής 6ης τρέχοντος, όπου η Διοίκησις μοί εγνώρισε τήν κήρυξιν τού ελληνοτουρκικού πολέμου, άχρι τής 20ής ιδίου, ουδέν πολεμικόν γεγονός έλαβε χώραν.
Τήν 20ήν όμως, ημέραν Σάββατον, ώραν πρωϊνήν 3ην τουρκιστί, κατέλαβεν ο Ελληνικός στρατός τά υψώματα καί τήν οδόν τού χωρίου Μιχαλίτσι, δίωρον απέχοντα τής Πρεβέζης, καί εκείθεν κατέστρεψε πρώτον διά κανονοβολισμών δύο βενζινακάτους αρ. 9 καί 10 ωπλισμένας, μέ δύο μυδραλιοβόλα εκάστη καί αγκυροβολημένας είς τινα παραλίαν υπό τά τουρκικά πυροβολεία παρά τήν Νικόπολιν. Κατόπιν ήνοιξαν σφοδρόν κανονιοβολισμόν κατά τών οχυρωμάτων τής Νικοπόλεως, υπερασπιζομένων υπό τριών πεδινών πυροβόλων συστήματος «Κρούπ»(Μεντέλ) καί ενός τοπομαχικού τών 15 καί 600 περίπου στρατιωτών τού πεζικού καί ατάκτων.
Η δύναμις αύτη δέν κατώρθωσε νά αντιστή εις τό δυνατώτερον πυροβολικόν τού εχθρού καί τό πολυπληθέστερον τού πεζικού, καί τήν μεσημβρίαν τά τηλεβόλα εσίγησαν, αρξαμένης μάχης πεζικού, διαρκεσάσης μίαν περίπου ώραν. Αλλά καί τότε υπέκυψαν εις τήν ανωτέραν δύναμιν, αναγκασθέντες νά υποχωρήσωσι εις τήν πόλιν, αφήσαντες τά τηλεβόλα των και τά πυρομαχικά των, μέ απωλείας 26 νεκρών καί 126 τραυματιών, καί τούς μέν πρώτους άφησαν εις τό πεδίον τής μάχης, τούς δέ δευτέρους μετέφεραν εις τήν πόλιν.
Την κατάστασιν τού στρατού αντιληφθείς καί τό ηθικόν τών κατοίκων πληροφορηθείς, κατόπιν μάλιστα δύο οβίδων προελθόντων εκ τού Ελληνικού στρατοπέδου αίτινες έπεσον παρά τό Διοικητήριον, μετέβην παρά τώ κ. Jules Meichner, υποπροξένω τής Αυστρίας, καλέσας καί τόν κ. Κ.Κονεμένον Υ/πρόξενον τής Αγγλίας, πρός τούς οποίους εξέθηκα τήν αντίληψιν τής απελπιστικής καταστάσεως τού τουρκικού στρατού καί τής κακής θέσεως τών κατοίκων, εάν ήθελεν γίνη τήν ακόλουθον αντίστασις εκ μέρους τού στρατού, έργον δέ φιλανθρωπίας ήθελε κάμωμεν, νά μεταβώμεν παρά τώ Διοικητή καί συστήσωμεν αυτώ τήν παράδοσιν τής  πόλεως υπό όρους. Τήν γνώμην μου οι κ.κ. συνάδελφοι δέν παρεδέχθησαν ακούσας παρ’ αυτών τήν λέξιν «ΑΔΥΝΑΤΟΝ». Τότε ηναγκάσθην μόνος νά προβώ εις τά διαβήματα τής παραδόσεως.
Συναντήσας όθεν καθ’ οδόν τόν Μουτεσαρίφην μέ πολλούς υπαλλήλους καί εντοπίους τούρκους, τούς εξέθηκα τάς σκέψεις μου καί ότι τό φρόνιμον είναι ο στρατιωτικός Διοικητής νά πεισθή εις τήν παράδοσιν τής πόλεως υπό όρους. Μετά μίαν ώραν επιτροπή από κατοίκους εντοπίους Οθωμανούς ήλθε παρ’ εμοί νά μοί γνωρίση ότι ο στρατιωτικός διοικητής δύναται νά δεχθή τήν σύστασίν μου αρκεί νά τού δοθή εγγράφως, καί μέ παρεκάλεσε νά ενεργήσω μετά τών άλλων συναδέλφων. Τούς απήντησα νά ζητήσωσι ταύτην καί παρά τών κ.κ. συναδέλφων όπως από κοινού γίνωσι τά διαβήματα, όπερ καί έπραξαν. Τηρών τήν υπόσχεσίν μου μετέβην παρά τώ κ. Υ/προξένω τής Αυστρίας εκεί ευρισκομένου καί  τού τής Αγγλίας, αναγνωρίζοντας ήδη τήν γνώμην μου καί χωρίς νά πολυλογώ συνέταξα Ελληνιστί τό πρός τόν Μουτεσαρίφην έγγραφον, όπερ μεταφρασθέν γαλλιστί (τού οποίου αντίγραφον υπ’ αριθ. 23 επισυνάπτω) απεστάλη αμέσως λαβόντες τήν έγκλειστον απάντησιν τουρκιστί. Πρέπει δέ νά σημειωθή ότι κατόπιν τού προξενικού εγγράφου, προσεκάλεσεν ο στρατιωτικός Διοικητής τούς προκρίτους τού τόπου Μουσουλμάνους καί Χριστιανούς παρά τών οποίων εζήτησε καί έλαβεν έγγραφον τήν παράκλησιν της παραδόσεως μή υπογράψαντος τούτο τού σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου καί τού Κατή.
Λαβόντες τήν απάντησιν τού στρατιωτικού Διοικητού, εδέησε νά αποστείλωμεν καί δεύτερον κοινόν έγγραφον, τού οποίου αντίγραφον σάς επισυνάπτω (αριθ. 24) ζητούντες νά μάς φέρη εις επαφήν μέ τόν εχθρόν.
Όλαι αύται αι ενέργειαι ετελείωσαν τό μεσονύκτιον απελθόντων εκάστου εις τόν οίκον του, όπως τήν ακόλουθον γίνωσι τά αναγκαία διαβήματα. Τήν 2αν όμως ώραν μ.μεσονύκτιον, ήλθεν παρ’ εμοί ο διερμηνεύς τής Διοικήσεως παρακαλών εκ μέρους τού στρατιωτικού Διοικητού νά μεταβώμεν αμέσως μετά τών συναδέλφων εις τό Ελληνικόν στρατόπεδον καί διαπραγματευθώμεν τήν παράδοσιν, καθ’ όσον είναι φόβος ο εχθρός νά αρχίση κανονιοβολισμόν τής πόλεως από τής πρωίας καί ότι τά πάντα εισίν έτοιμα διά τήν μετάβασίν μας. Αναγνωρίσαντες τήν ανάγκην τής μεταβάσεως κατ’ εκείνην τήν ώραν επορεύθημεν εις τό Ελληνικόν στρατόπεδον ευρεθέν εντεύθεν τής Νικοπόλεως, καί μετά πολλάς στρατιωτικάς διατυπώσεις εισήλθωμεν εις σκηνήν αναμένοντες τούς αρμοδίους όπως κοινοποιήσωμεν τήν εντολήν μας. Δέν εβράδυναν νά έλθωσι οι κ.κ. Παναγιώτης Σπηλιάδης  -Commandant du genie de l’ armee Hellenigher, Α. Σαχτούρης καί Α. Καραπάνος (τών τελευταίων πολιτικών ακολούθων τού Επιτελείου) οίτινες ήκουσαν τήν εντολήν μας καί χωρίς πολλάς συζητήσεις παρεδέχθησαν τούς τρείς όρους τους αναφερομένους εις τό έγγραφον τού στρατιωτικού Διοικητού: Δηλαδή
Αον) Νά εισέλθη εις τήν πόλιν ο τακτικός στρατός καί όχι χωρικοί καί αντάρται
Βον) Η τιμή καί η ζωή τών κατοίκων  τών αξιωματικών, τών στρατιωτών καί τών οικογενειών των νά μείνωσι σώα καί άθικτα
Γον) Η φιλοτιμία τών κυβερνητικών υπαλλήλων καί τών αξιωματικών νά μή θιγώσι τό παράπαν.
Τότε ήκουσα παρά τού Επιτελείου τάς ευχαριστίας των διότι εφρόνουν ότι η πόλις θά επάθαινεν εάν δέν εγίνετο η παράδοσις καί ωρίσαμε τήν 2 μ.μ. ώραν τής 21ης Οκτωβρίου νά γίνη η είσοδος τού Ελληνικού στρατού καί συγχρόνως η επιβίβασις τών αιχμαλώτων επί Ελληνικών ατμοπλοίων.  
Επιστρέψαντες εις τό Διοικητήριον εύρομεν αναμένοντας τούς αρμοδίους, πρός τούς οποίους εγνωρίσαμε τό αποτέλεσμα τής εντολής μας ακούσαντες παρ’ αυτών ευχαριστίας καί ήρχισεν αμέσως ο αφοπλισμός τού στρατού, τά όπλα τού οποίου ετοποθετούντο εις τό εσωτερικόν φρούριον.
Ακριβώς τήν ταχθείσαν ώραν έλαβε χώραν είσοδος τού στρατού υπό τάς ζητωκραυγάς τών Χριστιανών παρευρεθέντων συγχρόνως τών προκρίτων Μουσουλμάνων καί Χριστιανών μετά τού Μητροπολίτου, όστις καί προσηγόρευσεν τό Επιτελείον υπό τάς ζητωκραυγάς καί τούς πυροβολισμούς τού πλήθους.
Μέ τήν είσοδον τού στρατού ελάμβανεν χώραν καί η επιβίβασις τών αιχμαλώτων ως εξής:
368 στρατιώται τού πεζικού,  57 αξιωματικοί, 116 πυροβολιταί, 10 αστυνομικοί, 168 άτακτοι, 86 ζαπτιέδες (χωροφύλακες) = 785 απελθόντων εις Λυκάδα
Τήν νύκτα τής Κυριακής αλήταί τινες Χριστιανοί προέβησαν εις τήν διαρπαγήν δύο Τουρκικών καταστημάτων καί μιάς οικίας, οι δράσται τών οποίων συνελήφθησαν καί απεστάλησαν εις Άρταν διά τά περαιτέρω, επίσης καί γυναίκες τινες Χριστιαναί διήρπασαν οικίας καί έπιπλα Οθωμανών οικογενειών, τά οποία η αστυνομία ολονέν ανευρίσκει, από δέ τού Τελωνείου εκλάπησαν μερικοί σάκκοι καφέ.
Τήν ακόλουθον ημέραν 22αν Οκτωβρίου ετελέσθη δοξολογία εις τόν μητροπολιτικόν ναόν τού Αγ. Χαραλάμους υπό τού Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ. Ιωακείμ, όπου ο κ. Α. Σαχτούρης, ακόλουθος τού πολιτικού Επιτελείου, διά προσλαλιάς συνέστησεν εις τούς πολίτας τήν τάξιν, τήν ησυχίαν καί τήν πρός τούς Μουσουλμάνους καλήν συμπεριφοράν.
Τά ευρεθέντα υλικά πολέμου εν τοίς φρουρίοις είναι τά εξής:
1 κανόνι Κρούπ τών 21, 1 κανόνι Κρούπ τών  17, 5 κανόνια Κρούπ των 15, 10  κανόνια πεδινά Μαντέλ, 40 κανόνια μικρά διάφορα ως επί τό πλείστον άχρηστα. Βλήματα πολλά. Πολλά όπλα Μάουζερ καί Μαρτίν. Άπειρος ποσότης πυρίτιδος.
Εις τό Διοκητήριον, Τελωνείον καί Διεύθυνσιν εμμέσων φόρων δέν ευρέθησαν χρήματα.
Τά δύο τορπυλλοβόλα Ατάλεια καί Τοκάτ εβύθισαν ἀπό τού Σαββάτου 20ήν Οκτωβρίου εν τώ κόλπω Βαθύ, όπου ευρίσκοντο ηγκυροβολημένα πρό έτους.
Τή συστάσει μου οι πολιτικοί υπάλληλοι δέν εθεωρήθησαν αιχμάλωτοι.
Ελπίζω η Υμ. Εξοχότης θά αναγνωρίση τά διαβήματα, φροντίσαντος, όσον μού ήτο δυνατόν διά τό καλόν τών κατοίκων καί ότι τήν διαγωγήν μου ταύτην θέλει επιδοκιμάση η σεβαστή Αυτοκρατορική Κυβέρνησις.
                                               Διατελώ μετ’ απεριορίστου πρός Υμάς σεβασμού
                                                                     Ταπεινός Υμών θεράπων
                                                                        Δημήτριος Σκέφερης
  Πρός τήν Αυτού Εξοχότητα
     Κ.Κ. Ν. Τσαλκούνωφ
 Γενικόν Πρόξενον τής Ρωσσίας
                                Ιωάννινα
Β. Απόσπασμα από το Ημερολόγιο2 του Ιω. Ρέντζου, δημογέροντα, τότε, της Πρέβεζας
Τό Σάββατον περί τό μεσονύκτιον μού έκρουσαν τήν θύραν τής οικίας μου … καί μού είπαν ότι μέ ζητά ο Κουμαντάρης τού Στρατού καί  ηρνήθην. Μετά έν τέταρτον τής ώρας ήλθεν ο διευθυντής τής αστυνομίας μετά δυνάμεως χωροφυλάκων καί μού εζήτησαν νά τόν ακολουθήσω … καί μάς οδήγησαν είς τό Λιμεναρχείον ένθα ήτο ο Στρατιωτικός διοικητής καί τό επιτελείον του καθώς καί ο πολιτικός διοικητής καί μερικοί υπάλληλοι οθωμανοί καί οι αξιωματικοί από τά τουρκικά πλοία. Ήλθεν λοιπόν καί ο Μητροπολίτης μας καί ο κ. Τόλιας, ο κ. Γερογιάννης Ιατρός καί ο κ. Παναγιώτης Κοντογιάννης. Ο Καδής ο Ημήναγας, ο Μουσλής ο λιμενάρχης καί ο Δήμαρχος τής πόλεως Χαλήλ εφένδης όστις εχρησίμευσεν ως Διερμηνεύς. Λαβών τόν λόγον ο Στρατιωτικός διοικητής μάς είπε περίπου τά εξής. Οι ενταύθα πρόξενοι τών Δυνάμεων Ρωσσίας, Αγγλίας, Αυστρίας μού έδωσαν έγγραφον εις τό οποίον μού λέγουν ότι η περαιτέρω άμυνα είναι όλως ματαία καί επιζήμιος καί ότι πρέπει νά παραδώσω τήν πόλιν. Αλλά τό Στρατιωτικόν μου καθήκον δεν μού επιτρέπει τό τοιούτον, έστω καί μέ έναν στρατιώτην καί μέ έν φυσίγγιον εάν μείνω, καί ζητώ τήν γνώμην σας.
Τότε λοιπόν απαντήσαμεν ως εξής, ότι είναι άξιος συγχαρητηρίων διά τήν αυταπάρνησιν καί τήν ανδρείαν τήν οποίαν έδειξαν αυτός καί οι αξιωματικοί όσον καί ο αυτοκρατορικός στρατός, αλλά επειδή ….καί η τελευταία άμυνα θά αποβή ματαία … τόν παρεκαλέσαμεν να φεισθή τών αθώων πλασμάτων, τών γυναικοπαίδων, τής ζωής καί τής τιμής τού στρατού …καί …   νά παραδώση τήν πόλιν.

Γ. Λόγος του μητροπολίτου Ιωακείμ Β΄.3
Καθώς ο τυφλός Τωβίτ άμα τή επιχρίσει τών οφθαλμών αυτού διά τής υπό τού αγγέλου υποδειχθείσης χολής ησθάνθη πάραυτα τά λευκώματα καταπίπτοντα εκ τών οφθαλμών αυτού καί επί τή αναβλέψει αυτού προσέπεσε τώ ευεργέτη Θεώ καί κατεφίλησε τόν σωτήρα αυτού, ούτω καί ημείς επί τή σήμερον επιχρίσει τών όφθαλμών μας διά τού λυσιπόνου φαρμάκου τής ελευθερίας και τής σωτηρίας αισθανόμεθα τά μέν λευκώματα τής μακράς καί πικράς δουλείας καταπίπτοντα, επαναβλέποντες δέ τό σωστικόν φώς τού ζωογόνου ηλίου, δοξολογούμεν τόν λυτρωτήν ημών Θεόν τόν ούτω τά καθ’ ημάς προβλεψάμενον.
Αλλά καί τή φιλοστοργοτάτη ημών Μητρί Ελλάδι, τή εξαποστειλάση υμάς πρός απολύτρωσιν καί σωτηρίαν ημών εκ τών πικρών δοκιμασιών καί τών αδιαλείπτων μαρτυρίων, ως καί πρός απόμαξιν τών συνχών δακρύων εκ τών οφθαλμών ημών, ύστερον από όλην τήν προσφοράν εις τόν ιερόν αυτής βωμόν τοσούτων ηρώων καί εθνομαρτύρων, χάριτας ό,τι πλείστας ομολογούμεν διά τήν αείποτε ενδεικνυμένην φιλοστοργίαν πρόςς ημάς, τρανωτέρα απόδειξις τής οποίας άπό τήν ενταύθα παρουσίαν υμών δέν δύναται νά υπάρξη.
Δι’ ό καί καταφιλούντες υμάς επιφωνούμεν: «Ευλογημένη η είσοδος υμών ευαγγελιζομένων τήν απολύτρωσιν ημών».
Ευλογούμεν τά ονόματα υμών καί συμπάσης τής περί υμάς ιεράς φάλαγγος τών μεγαλοψύχων ανδρών, οι οποίοι έρχεσθε μετά θάρρους καί παρρησίας πολλής ως εκ τής προθυμίας τής θυσίας καί αυτής τής ζωής ημών τών αλυτρώτων αδελφών, παρ’ ών χύνεται πικρόν τό δάκρυ τής δουλείας καί αντηχεί βαθύς ο στεναγμός τών δοκιμασιών καί τών μαρτυρίων.
Τά ονόματα υμών θά καταστώσι περικλυτά καί προφερομένων αυτών θά πάλλη πάσα ευαίσθητος Ηπειρωτική καρδία, αναλογιζομένη ότι υπείκοντες προθύμως τή ιερά τής πατρίδος φωνή, προθύμως εσπεύσατε εις τόν δυσμίρητον υπέρ πίστεως καί πατρίδος θάνατον, γιγνόμενοι δι’ ολόκληρον τό δούλον έθνος λουτρόν παλιγγενεσίας.
Αντί πάντων τούτων σάς προσφέρομεν στέφανον κατεσκευασμένον μέ περιλίσσοιον δάφνην, βεβρεγμένην μέ τά δάκρυα τής αϊδίου ημών ευγνωμοσύνης, αφού καί τό πολύτιμόν σας αίμα τό προωρίσατε όπως ποτίση ανά τάς Ηπειρωτικάς καί Μακεδονικάς δειράδας τό δένδρον τής ελευθερίας καί τάς δάφνας εκείνας, αίτινες μετ’ ολίγον θά κοσμίσωσι τά μέτωπα όλων τών ενδόξων ηρώων, τών αγωνιστών καί μαρτύρων τής ελληνικής ιδέας έν τε τή Ηπειρωτική καί Μακεδονική χώρα.
Είθε καί ημέις εν αγάπη αρρήκτω συνδεδεμένοι κατά τάς ώρας ταύτας τών μεγάλων κατά θείαν βουλήν αγώνων καί δοκιμασιών ημών νά αναδειχθώμεν εφάμιλλοι τών ενδόξων προγόνων ημών, ίνα δοξασθή τό όνομα τού μεγάλου τών Ελλήνων Θεού καί τής φιλτάτης καί πανενδόξου ημών πατρίδος εν γενεαίς γενεών επιφωνούντες:
  Ζήτω τό Ελληνικόν Έθνος
  Ζήτω ο γενναίος απολυτρωτικός Ελληνικός Στρατός.
  Ζήτω η ελευθερία ημών.      

  1. Το κείμενο της αναφοράς του Δημ. Σκέφερη (Φ/Α των πρωτοτύπων πέντε δακτυλογραφημένων  σελίδων), παραχωρήθηκε ευγενικά από τον εγγονό του κ. Δημήτριο Πέτριτς  (γιο της Κλεοπάτρας -κόρης του Δημ. Σκέφερη- και του Αλόϊς Πέτριτς). Η αναφορά αυτή του Δημ. Σκέφερη πρωτοδημοσιεύθηκε ευγενώς παραχωρηθείσα από τόν συγγενή του τ. μόνιμον υφυπουργόν τών Εξωτερικών κ. Περικλήν Σκέφεριν στο περιοδικό Ο Νέος Κουβαράς, έτος β΄, Αθήναι 1962, σελ. 180-184.
  2. Το απόσπασμα από το Ημερολόγιο του Ι.Ρέντζου, ευγενικά μας παραχωρήθηκε από τον συμπολίτη και γιο του, Δημήτριο Ρέντζο.
  3. Η ομιλία του μητροπολίτη Ιωακείμ παραχωρήθηκε ευγενικά από τον συμπολίτη κ. Γεώργιο Κούρτη, τ. Πρόεδρο Ελεγκτικού Συνεδρίου. Το σπάνιο αυτό κείμενο ενετώπισε στο περιοδικό Ιερός Σύνδεσμος,  Αθήναι 1912, τεύχος 182, σελ. 3-4 και το παρουσίασε σε σχετική ομιλία του προ ολίγων ετών στην Πρέβεζα.
    21 Οκτωβρίου 1912 - Ιστορικά κείμενα
 
 
 
ΑΡΧΙΚΗ   l   ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ   l   ΧΡΗΣΙΜΑ
                       Πολιτιστικός Σύλλογος Πρεβεζάνων Αθήνας | έτος ιδρύσεως 1979, Πρεβεζάνοι, Πρέβεζα
Ιστορικό Διοικητικό Συμβούλιο Μέλη Χορηγοί Δραστηριότητες Εφημερίδα Ανακοινώσεις Επικοινωνία