ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
menu
Φωτογραφίες
Αρθρογραφία
 
  Ταξιδιώτες της ζωής.
Άρθρο του του διακεκριμένου συμπατριώτη μας Πρεβεζάνου και Μέλος της Αδελφότητος καθηγητή γενετικής και τέως Πρύτανη του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μιχαήλ Γ. Λουκά

«Εάν ζητείς καλώς, ευρήσεις».

Πλάτων


Αποσπάσματα από το ποίημα «Η πόλις» του Κ. Καβάφη.

Είπες? Θα πάγω σ' άλλη γή, θα πάγω σ' άλλη θάλασσα

Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλλίτερη από αυτή

. . .

ερείπια μαύρα της ζωής μου βλέπω εδώ

που τόσα χρόνια πέρασα και ρήμαξα και χάλασα

. . .

Καινούργιους τόπους δεν θα βρεις, δεν θάβρεις άλλες θάλασσες

Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς

τους ίδιους. Και στες γειτονιές τις ίδιες θα γερνάς

και μες στα ίδια σπίτια αυτά θ' ασπρίζεις

Πάντα στην πόλι αυτή θα φθάνεις. Για τα αλλού - μην ελπίζεις-

δεν έχει πλοίο για σε, δεν έχει οδό

. . .


Αποσπάσματα από το ποίημα «Ιθάκη» του ίδιου ποιητή.

Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη

να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος

γεμάτος περιπέτειες και γνώσεις

. . .

Τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας

τον άγριο Ποσειδώνα δεν θα συναντήσεις

αν δεν τους κουβανείς μες στην ψυχή σου

. . .

Να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος

Πολλά τα καλοκαιρινά πρωινά να είναι

που με τι ευχαρίστησι, με τι χαρά

θα μπαίνεις σε λιμένας πρωτοειδωμένους

. . .

και τες καλές πραγμάτειες ν' αποκτήσεις

σεντέφια και κοράλλια, κεχριμπάρια κ' έβενους

και ηδονικά μυρωδικά κάθε λογής

σε πόλεις Αιγυπτιακές πολλές να πας

να μάθεις και να μάθεις απ' τους σπουδασμένους

. . .

Πάντα στον νου σου νάχεις την Ιθάκη

Το φθάσιμον εκεί είν' ο προορισμός σου

Αλλά μη βιάζεις το ταξείδι διόλου

Καλλίτερα χρόνια πολλά να διαρκέσει

και γέρος πια ν' αράξεις στο νησί

πλούσιος με όσα κέρδισες στον δρόμο

. . .

Έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα

ήδη θα το κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν.


Τα δύο αυτά ποιήματα, του μεγάλου μας Αλεξανδρινού ποιητή, με την πρώτη ανάγνωση σου μεταδίδουν αντίθετα συναισθήματα. Το πρώτο σε πλημμυρίζει από απαισιοδοξία, το δεύτερο σε παροτρύνει να προκαλέσεις και να αντιμετωπίσεις τη ζωή, αφού όσο πιο αλμυρά είναι τα δάκρυα τόσο πιο ηδονικά σου δίνουν την αίσθηση πως ζεις.

Με τη δεύτερη, όμως, ανάγνωση αντιλαμβάνεσαι ότι ουσιαστικά πραγματεύονται το ίδιο θέμα, ότι έχουν πολλά κοινά σημεία. Με ενάργεια, νοσταλγία, ρομαντισμό, αλλά και απόκρυφο ερωτισμό, περιγράφει ο ποιητής το μεγάλο ταξίδι της ζωής, τη ματαιότητα και την τραγικότητά της. Ένα ταξίδι που έχει γνωστό προορισμό, την ίδια πάντοτε κατάληξη. Δεν έχει σημασία αν το τέρμα ονομάζεται «Πόλις» ή «Ιθάκη».

Στο πρώτο ποίημα «ταξιδεύεις», αλλά «καινούργιους τόπους δεν θα βρεις, δεν θάβρεις άλλες θάλασσες», γιατί βυθισμένος στις αναμνήσεις και ζώντας στο παρελθόν «η πόλις θα σε ακολουθεί» και θα νομίζεις ότι «γυρνάς στους ίδιους δρόμους». Τι κι' αν τα δάκρυα κυλούν από τα μάτια στα μάγουλά σου. Ξαναζείς τις μέρες που έζησες, εικόνες αποτυπωμένες σε γυάλινα θραύσματα που περνούν γρήγορα από μπροστά σου. Αισθάνεσαι να σε κυριεύουν ρίγη, χωρίς να καταλαβαίνεις αν αυτά αποτελούν μέρος του ονείρου ή της πραγματικότητας. Νιώθεις γύρω σου τη μοναξιά, απόλυτη, ολοκληρωτική.

Στο δεύτερο ποίημα ανακαλύπτεις τον κόσμο «ταξιδεύοντας», αναζητείς τα μεγάλα και τα υψηλά, εμπλουτίζεις καθημερινά τις γνώσεις σου. Δε σε αποθαρρύνει και δε σε τρομάζει η νύχτα και η θλίψη. Αντίθετα, απλώνεις τα χέρια σου στο φως και στη χαρά της ζωής, χαίρεσαι τον ήλιο και τη βροχή και γεύεσαι με ικανοποίηση τους καρπούς της εμπειρίας σου.

Αυτόν που δε «βιάζει το ταξίδι» του, που ολοένα «ταξιδεύει», που «μπαίνει με ευχαρίστηση σε λιμένας πρωτοειδωμένους», που αναζητεί την υπέροχη αίσθηση του πρωτόγνωρου, που ακούει το θρόισμα των φύλλων και το βουητό των εντόμων, το φλοίσβο της θάλασσας και του λόγγου τη σιγανή συναυλία, που εκστασιάζεται από τα χρώματα των λουλουδιών, που μυρίζει τα αγριολούλουδα και τα «κάθε λογής ηδονικά μυρωδικά», αυτόν μην τον θρηνείς, αυτός έγινε «πλούσιος με όσα κέρδισε στον δρόμο», αυτός πραγματικά πέτυχε στη ζωή του.

Ας «ταξιδεύουμε» λοιπόν με κάθε μέσο. Όχι απαραίτητα υλικό.

Μήπως ο καθημερινός αγώνας της ζωής δεν είναι ένα μεγάλο «ταξίδι»; Όμως, μην αποθαρρύνεσαι από τα πολλά εμπόδια. Μην αφήνεις τη ζωή σου να τελματώνεται. Μην επιτρέπεις να σε κυριεύσει η δύναμη της αδράνειας ως συνέπεια της απογοήτευσης. Να είσαι πάντοτε παρών, ζωντανός και ενεργός και όχι εφησυχασμένος. Μη συνθηκολογήσεις, νικημένος από το νόμο της ανάγκης. Αναζήτησε επίμονα νέους δρόμους, που ίσως μπορέσουν να σου δώσουν τη χαρά και το χαμόγελο του νικητή, αντλώντας γνώσεις από την εμπειρία σου και δεξιότητες ακόμη και από τα λάθη σου και απέφυγε τα σκοτεινά αλλά και αδιέξοδα μονοπάτια. Να έχεις υπ' όψιν σου ότι «τους Λαιστρυγόνας και τους Κύκλωπας, τον άγριο Ποσειδώνα δε θα συναντήσεις, αν δεν τους κουβαλείς μες στην ψυχή σου».

Αν σε νικήσουν οι συνθήκες, γιατί υπάρχουν και τέτοιες οδυνηρές στιγμές ήττας στη ζωή μας, προσπάθησε τουλάχιστον να εξαντλήσεις όλα τα όρια της αντοχής σου και τις δυνατότητες που ακόμη έχεις πριν υποταχθείς. Το «ταξίδι» της ζωής δε δικαιολογεί την ηττοπάθεια και την αποθάρρυνση. Άλλωστε γνωρίζεις ότι δεν είσαι μόνος, αφού τις περισσότερες φορές σε ακολουθεί και σε συντροφεύει η τρυφερή και γεμάτη στοργή και συμπαράσταση ματιά μιας «Πηνελόπης», ενός «Τηλέμαχου», μιας «Μητέρας». Μια ματιά που ενώ τη νομίζεις ασάλευτη, συχνά συννεφιάζει και βουρκώνει κρυφά παρακολουθώντας το «ταξίδι» σου.

Αλλά και τα «ταξίδια» του λογισμού σού προσφέρουν άπειρες και δυνατές συγκινήσεις. Αναζήτησε τη γνώση μελετώντας, αφού πρέπει «να μάθεις και να μάθεις απ' τους σπουδασμένους». Μπορεί η μελέτη ενός επιστημονικού βιβλίου να απαιτεί χρόνο εσωτερικό, αμείλικτα σιωπηλό και φαινομενικά νεκρό, όμως ο χρόνος αυτός είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά γόνιμος, ζωντανός και ταυτόχρονα έντονος από συνωθούμενες σκέψεις και προβληματισμούς.

Αλλά και πόσες πολιτείες και θρύλοι, πόσες ζωντανές εικόνες δεν αναδύονται μέσα από την κολυμβήθρα του νου που την τροφοδοτεί η ανάγνωση τόσων εκλεκτών μυθιστορημάτων; Πόσες εμπειρίες πραγματικά δεν αποκόμισα «ταξιδεύοντας» μέσα από τα ταξιδιωτικά βιβλία του Καζαντζάκη; Σε πόσες συγκλονιστικές περιπέτειες δε συμμετείχα ακολουθώντας τους τρεις σωματοφύλακες στα χρόνια του Ρισελιέ; Πόσες συγκινήσεις δεν έζησα μαζί με τα «τέκνα του πλοιάρχου Γκράντ» στην περιπετειώδη αναζήτηση του πατέρα τους; Πόσες φορές τα πρόσωπα και τα πράγματα των μυθιστορημάτων του Ιουλίου Βερν δε μου έκαναν αισθητή τη «ζωντανή» τους παρουσία; «Ταξίδεψα» στις στέπες των Τατάρων μαζί με τον «Μιχαήλ Στρογγώφ», «ταξίδεψα» στο «Κέντρο της Γης» αλλά και έκανα το «Γύρο του κόσμου σε 80 μέρες» διακατεχόμενος από το ίδιο πείσμα του Φιλέα Φογκ. Πόσο οικεία μου φαίνονται τα ταξίδια στον αχανή γαλαξία μετά από δύο αναγνώσεις της τριλογίας του Ασίμοφ «Γαλαξιακή Αυτοκρατορία» και τι καταστάσεις δεν έζησα «ταξιδεύοντας» στο νεφελώδη και νοσηρό κόσμο των συναισθημάτων του «Παίκτη» του Ντοστογιέφσκι;

Στο ταξίδι της ζωής μπορεί να συναντήσεις απλές και μερικές φορές ίσως πιο περίπλοκες καταστάσεις απ' αυτές που αντιμετωπίζουν οι ήρωες στα ταξίδια του νου. Όμως, με το πέρασμα του χρόνου, όλες καταγράφονται σαν «εμπειρίες», ανεξάρτητα από το είδος ή το μέσο του «ταξιδιού».

Μπορείς να «ταξιδέψεις» ακόμη και στην απεραντοσύνη του «εγώ» σου, αφού πρέπει πρώτα να βάλεις σε τάξη το δικό σου εσωτερικό κόσμο, για να αμβλύνεις τις δυσκολίες του «ταξιδιού» στον πραγματικό καθημερινό κόσμο, αλλά και στον κόσμο των συναισθημάτων. Μην αποφεύγεις να αντιμετωπίσεις τον εαυτό σου, ίσως από ενοχές, επειδή θα πρέπει να δώσεις απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα και πειστικές εξηγήσεις για πολλές ενέργειες και συμπεριφορές σου. Η έλλειψη αυτοκριτικής, γνωριμίας με τον εσωτερικό σου κόσμο (το «γνώθι σ' αυτόν» των αρχαίων) και συνεργασίας με τον εαυτό σου, οξύνει περισσότερο τα προβλήματά σου, αφού έτσι αδυνατείς να τα μετρήσεις, να τα αξιολογήσεις, να δώσεις λύσεις ή ακόμη και να τα αγνοήσεις. Ταυτόχρονα σε κάνει απρόβλεπτο στις ενέργειες και στις αντιδράσεις σου, αλλά και δυστυχισμένο, αφού σύμφωνα με τον Πλάτωνα: «Ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω». Δηλαδή, «ο βίος που δεν υποβάλλεται σε έλεγχο ουδεμία αξία έχει για τον άθρωπο».

Στο «ταξίδι» του Καβάφη έχεις ένα σκοπό? να γυρίσεις στην Ιθάκη, ανεξάρτητα ποια είναι η «Ιθάκη» του καθενός μας. Αντίθετα, στο ποίημα «Salvatores Dei» του Καζαντζάκη, το «ταξίδι» γίνεται μόνο χάριν των συγκινήσεων που προσφέρει ο αγώνας εναντίον των αντιξοοτήτων της ζωής. Μας λέει ο Καζαντζάκης στο ποίημά του με καθαρή φιλοσοφική αλλά και αδιάπτωτη ιδεολογική και λυρική έξαρση:

Που πάμε; Θα νικήσομε ποτέ; Προς τι όλη ετούτη η μάχη;

Μη ρωτάς! Πολέμα! Μπορεί ο αγώνας να είναι και

άσκοπος? δεν πειράζει? φτάνει ότι αγωνιζόμαστε

Όλη η αξία της μάχης είναι στον αγώνα, και όχι στην νίκη, όπως

και όλη η αξία της ελευθερίας, είναι όχι στην ελευθερία

αλλά στον αγώνα για την ελευθερία

Πολεμούμε γιατί έτσι μας αρέσει, τραγουδούμε και ας

μην υπάρχει αυτί να μας ακούση.


Ο σκοπός του «ταξιδιού» και η σκέψη της τελικής λύτρωσης («Το φθάσιμον εκεί είν' ο προορισμός σου») που δεσπόζει στο ποίημα του Καβάφη είναι τα αδιαφιλονίκητα κίνητρα που σε ενθαρρύνουν όχι μόνο να συνεχίσεις το «ταξίδι», αλλά και να «εύχεσαι να 'ναι μακρύς ο δρόμος γεμάτος περιπέτειες και γνώσεις». Σ' αυτά τα κίνητρα αναφέρεται και ο Πλάτων λέγοντας: «Παν ποιείν ώστε αρετής και φρονήσεως εν τω βίω μετασχείν? καλόν γαρ το άθλον και η ελπίς μεγάλη», δηλαδή «πρέπει να κάνουμε το παν, ώστε κατά τη διάρκεια της ζωής μας να γίνουμε μέτοχοι της αρετής και της σοφίας? γιατί το βραβείο της νίκης είναι ωραίο και η ελπίδα μεγάλη».

Τελικά, «έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα» και με την ευχαρίστηση της πληρότητας των αισθήσεων, γυρίζεις πάλι στην «Ιθάκη», αφού «πάντα στο νου σου έχεις την Ιθάκη». Ταξιδεύεις στον κόσμο αναζητώντας αυτό που σου λείπει και μετά γεμάτος εμπειρίες ξαναγυρίζεις στην «Ιθάκη» σου για να το βρεις, αφού ήδη «κατάλαβες οι Ιθάκες τι σημαίνουν».

Παρ' όλα αυτά, για μερικούς, ακόμη και αν «γέροι πια αράξουν στο νησί», δεν τελείωσε το «ταξίδι». Πολύ γρήγορα αντιλαμβάνονται ότι δεν μπορούν να ζήσουν «στην ατάραχη γωνιά της Ιθάκης», αισθάνονται «σαν όπλο που δεν αστράφτει πλιά και απορριγμένο σκουριάζει», αφού η «αχόρταγη καρδιά τους καινούργιο πόθο γρικάει». Οραματίζονται νέες περιπέτειες, αποζητούν νέες εμπειρίες, ενώ «πόθος φλογίζει την ψυχή τους να ακολουθήσουν τη γνώση σαν αστέρι πέρα από τα ουράνια, εκεί που ο νους δεν φτάνει». Δεν έχει σημασία «αν λίγη ζωή σου απομένει», αφού ποτέ «δεν είναι αργά για κείνους που ζητούνε». Ακόμη και «μιαν ώρα μόνο σαν μπορέσεις, από την αιώνια σιγή ν' αρπάξεις, πολλά πράγματα νέα θα ιδείς, θα μάθεις». Άλλωστε «δεν ζει όποιος αναπνέει μονάχα».

Απολαύστε αποσπάσματα από το ποίημα «Οδυσσέας» του Άγγλου ποιητή Άλφρεντ Τένισον (1809-1892, μετάφραση Μαρίνου Σιγούρου), που έχει τη μορφή μονολόγου του Οδυσσέα. Ο ήρωας, γέρος πια, έχει επιστρέψει στην «Ιθάκη», αλλά η «Ιθάκη» δεν μπορεί πια να τον κρατήσει. Με το ποίημα αυτό κλείνω το αφιέρωμά μου στους «ταξιδιώτες» της ζωής.


Τι αξίζει, αν στην ατάραχη γωνιά μου

σαν οκνός βασιλιάς στέκω στο πλάγι

γριάς συντρόφισσας και σωστά μοιράζω

το δίκιο στους ανίδεους ανθρώπους

. . .

Τ' όνομά μου εδιαλάλησεν η φήμη

κι η αχόρταγη καρδιά καινούριο πόθο

πάντα γρικάει κι ας έμαθα κι ας είδα

σε άλλες χώρες πως ζουν, πως κυβερνάνε

. . .

Είναι άγνωμος ο πόθος που γυρεύει

να βρει τέλος κι ανάπαψη σαν όπλο,

που δεν αστράφτει πλιά κι απορριγμένο

σκουριάζει. Όχι, δε ζει όποιος αναπνέει

μονάχα. Δεν αξίζει στριμωγμένοι

οι άνθρωποι να' ναι ο ένας κοντά στον άλλο

Κι αν τώρα ζωή λίγη μου απομένει

μα και μιαν ώρα μόνο σαν μπορέσεις

απ' την αιώνια τη σιγή ν' αρπάξεις

πολλά πράγματα νέα θα ιδείς, θα μάθεις! . . .

. . .

αφού ο πόθος φλογίζει την ψυχή μου

ν' ακολουθήσω τη γνώση σαν αστέρι

πέρα απ' τα ουράνια, εκεί που ο νους δε φτάνει

. . .

Ελάτε, ω φίλοι, τώρα δεν είναι αργά

για κείνους που ζητούνε νέους κόσμους.

Σπρώχτε, σύντροφοι, το πλοίο . . .

. . .

ΑΡΧΙΚΗ   l   ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ   l   ΧΡΗΣΙΜΑ
                       Πολιτιστικός Σύλλογος Πρεβεζάνων Αθήνας | έτος ιδρύσεως 1979, Πρεβεζάνοι, Πρέβεζα
Ιστορικό Διοικητικό Συμβούλιο Μέλη Χορηγοί Δραστηριότητες Εφημερίδα Ανακοινώσεις Επικοινωνία