ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑ ΠΡΕΒΕΖΑΝΩΝ ΑΘΗΝΩΝ
menu
Φωτογραφίες
Αρθρογραφία
 
  To 1940, η Πρέβεζα, o Ελύτης.
Ομιλία του Λάζαρου Συνέσιου την 28η Οκτωβρίου 2011στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Πρέβεζας στην εκδήλωση που οργανώθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πρέβεζα, τον Δήμο Πρέβεζας και την Χορωδία Αρμονία.


Ώρα 5.30 Ελλάδος, 28ης Οκτωβρίου 1940 ευρισκόμενος εν κινήσει πρός Κίσσαρον ύψωμα καί ακριβώς εις τάς ΝΑ κλιτείς τούτου εδέχθην τάς πρώτας βολάς τού έχθρικού πυροβολικού, σημειώνει στο Ημερολόγιό του1 ο τότε ταγματάρχης και διοικητής του Ανεξαρτήτου Τάγματος Προκαλύψεως Φιλιατών, Πρεβεζάνος Αλέξανδρος Παπαγεωργίου.
Οι Ιταλοί δεν είχαν τηρήσει ούτε την απ' τους ίδιους προθεσμία, ώρα 6 π.μ., που είχαν θέσει για την εκπνοή του τελεσιγράφου με το οποίο απαιτούσαν την ελεύθερη διέλευση του ιταλικού στρατού και την εν συνεχεία κατάληψη στρατηγικών θέσεων.
Και ο πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς πήρε το κείμενο του τελεσιγράφου (το οποίον ήτο συντεταγμένον εις γαλλικήν γλώσσαν2) που του επέδωσε ο Ιταλός πρεσβευτής κόμις Εμμανουέλε Γκράτσι στις 3 τα ξημερώματα, και όταν ετελείωσε την ανάγνωση του εγγράφου, ατένισε τον Ιταλό πρεσβευτή καί μέ φωνήν συγκεκινημένην, αλλά σταθεράν, μού είπεν
(σ.σ.: Ι.Μεταξάς): -Ώστε έχομεν πόλεμον; (Alors c' est la guerre?3). /./.
(σ.σ.: Γκράτσι): -Τό τελεσίγραφον εκπνέει τήν 6ην ώραν. /./ Πιστεύω ότι θά παράσχετε
τάς διευκολύνσεις τάς οποίας ζητεί η κυβέρνησίς μου.
(σ.σ.: Ι.Μεταξάς):-ΟΧΙ. απήντησεν ο Έλλην Πρωθυπουργ?ς. Δέν δύναται ουδέ λόγος
κάν νά γίν? περί ελευθέρας διαβάσεως. /./ Πολύ καλά λοιπόν,
έχομεν πόλεμον,
-όπως καταχωρεί για τη δραματική συνάντηση ο Γκράτσι στο βιβλίο του Η Αρχή του Τέλους4 .
Έτσι άρχισε η εποποι?α του '40.
Στις εννιάμισι το πρωί της ίδιας εκείνης Δευτέρας, ιταλικά αεροπλάνα βομβάρδιζαν σκληρά την Πάτρα, τις εγκαταστάσεις κατά μήκος της Διώρυγας της Κορίνθου, τα έργα υδρεύσεως στο Φασιδέρι κοντά στην Κηφισιά, την Κινέτα κοντά στα Μέγαρα, την περιοχή Ιστιαίας, το αεροδρόμιο Τατο?ου, το λιμάνι του Πειραιώς και την Στρατιωτική Βάση Πρεβέζης.
Ήταν ο πρώτος από τις δεκάδες βομβαρδισμούς που υπέστη η πόλη μας, της οποίας οι κάτοικοι καθ' όλην τήν διάρκειαν τών επιχειρήσεων υπό τόν διαρκή καί επίπονον κίνδυνον ημέρας καί νυκτός 96 βομβαρδισμών, επέδειξαν τήν επιβαλλομένην καί ενθουσιώδη αντοχήν συμβαλόντες συνεχώς εις τάς στρατιωτικάς προσπαθείας καί αιρόμενοι εις παράδειγμα αυτοθυσίας, όπως -αναγράφεται στο Δίπλωμα που συνοδεύει τον Πολεμικό Σταυρό Α΄ Τάξεως που απονεμήθηκε στον Δήμο Πρεβέζης5.
Και την ενθουσιώδη αυτή αντοχή και το παράδειγμα αυτοθυσίας, δεν επέδειξαν μόνο οι άμαχοι πολίτες της Πρέβεζας, αλλά και τα στρατευμένα παιδιά της, που μάχονταν στα ηπειρωτικά βουνά.
Μεταξύ αυτών, και ο έφεδρος Ιωάννης Θ. Μουστάκης (ο μετέπειτα δήμαρχος), διοικητής -από 2 Ιανουαρίου 1941- του 6ου λόχου του 2ου τάγματος του 24ου Συντάγματος, ο οποίος τραυματίσθηκε στη Χειμάρρα από σφαίρες πολυβόλου στο αριστερό χέρι και στο αριστερό πόδι. Και για την ηρωική του δράση παρασημοφορήθηκε δύο φορές.
Τότε και η γνωριμία και η φιλία του μ' έναν άλλον έφεδρο που μετατέθηκε στον λόχο του, τον αιγαιοπελαγίτη ανθυπολοχαγό πυροβολικού Οδυσσέα Π. Αλεπουδέλη -ο οποίος προηγουμένως με τον 4ο λόχο του 2ου τάγματος του 24ου Συντάγματος, είχε φθάσει στους Αγίους Σαράντα, στη Νιβίστα, στο Μπούμπαρι, στη Μπολένα-.
Μα δυο μήνες αργότερα, ο Αλεπουδέλης καταπονημένος από τις κακουχίες του πολέμου και σοβαρά άρρωστος από κοιλιακό τύφο, σχεδόν ετοιμοθάνατος, μεταφέρθηκε στο στρατιωτικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων. Χρειάστηκε να κάνω τρία μερόνυχτα με τα πόδια και με ζώο για να βρεθώ σε βατό δρόμο και να διακομισθώ στο Νοσοκομείο των Ιωαννίνων, αναθυμάται ο ίδιος εικοσιπέντε χρόνια αργότερα. Εκεί, χάρι στις εξαιρετικές φροντίδες μιας νοσοκόμας γλύτωσε απ' τον θάνατο. Και όταν μεταφέρανε εσπευσμένα τους ασθενείς και τραυματίες από τα Γιάννινα στο Αγρίνιο, μια άλλη καλή κοπέλα. Εθελοντής νοσοκόνος με άλλη αποστολή, με βοήθησε και μ' έσειρε ως το υπόγειο μιας καπναποθήκης, όπου σωριάστηκα κι έμεινα τρεις μέρες. . Σημασία έχει ότι «έζησα το θαύμα» και σώθηκα από ένα θαύμα, υπογραμμίζει6.
Η μακρά του ανάρρωση συνέπεσε με την εισβολή των Γερμανών και των Βουλγάρων στην Ελλάδα.
Έφτασαν ντυμένοι "φίλοι" αμέτρητες φορές οι εχθροί μου,
τα παμπάλαια δώρα προσφέροντας.
Και τα δώρα τους άλλα δεν ήτανε
παρά μόνο σίδερο και φωτιά7.
Ξημερώνοντας τ' Αγιαννιού, με την αύριο των φώτων, λάβαμε τη διαταγή να κινήσουμε πάλι προστά, για τα μέρη όπου δεν έχει καθημερινές και σκόλες. Έπρεπε, λέει, να πιάσουμε τις γραμμές που κρατούσανε ως τότε οι Αρτινοί, από Χειμάρρα ως Τεπελένι. Λόγω που εκείνοι πολεμούσανε απ' την πρώτη μέρα, συνέχεια, και είχαν μείνει σκεδόν οι μισοί και δεν αντέχανε άλλο8.
Τις ημέρες εκείνες έφτασαν επιτέλους ύστερα από τρεις σωστές εβδομάδες οι πρώτοι στα μέρη μας ημιονηγοί. Και έλεγαν πολλά για τις πολιτείες που διάβηκαν, Δέλβινο, ¶γιοι Σαράντα, Κορυτσά. Και ξεφόρτωναν τη ρέγγα και το χαλβά κοιτάζοντας να ξετελέψουν μια ώρα αρχύτερα και να φύγουνε.
Ότι δεν ήταν συνηθισμένοι και τους ετρόμαζε το βρόντισμα στα βουνά και το μαύρο γένι στη φαγωμένη την όψη μας.
Και συνέβηκε τότες ένας απ' αυτούς να 'χει μαζί του κάτι παλιές εφημερίδες. Και διαβάζαμε όλοι απορημένοι, μ' όλο που το 'χαμε κιόλας ακουστά, πως επανηγύριζαν στην πρωτεύουσα και πως ο κόσμος εσήκωνε, λέει, ψηλά στα χέρια τους φαντάρους που γυρίζανε με άδειες από τα γραφεία
της Πρέβεζας και της ¶ρτας. Και σημαίνανε όλη μέρα οι καμπάνες, και το βράδυ στα θέατρα λέγανε τραγούδια και παριστάνανε στη σκηνή τη ζωή μας για να χειροκροτά ο κοσμάκης9,
θα καταγράψει για τις ώρες εκείνες του πόνου και του θριάμβου τούτος ο έφεδρος ανθυπολοχαγός, ο Οδυσσέας Αλεπουδέλης.
Που δεν είναι άλλος από τον ποιητή που μας έδωσε το ¶σμα ηρωικ? και πένθιμο για τον χαμένο ?νθυπολοχαγ? της Αλβανίας, τη Μαρίνα των βράχων, τον Ήλιο τον Πρώτο, τα Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας, το ¶ξιον εστί, κι άλλα πολλά.
Είναι ο τιμημένος το 1960 με το Πρώτο Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Είναι ο ποιητής, που ο βίος του χωνεύεται μέσα στο έργο του βαθμιαία και λες και καρποφορεί από το χώμα στο φως, όπως ένα ελαιόδενδρο που επιμένει να μας θυμίζει ότι
Αίώνες τώρα φωνάζω ελληνικ? κι ούτε πού μού αποκρίνεται κανένας10.
Είναι ο ποιητής, που την προσμονή, και προσδοκία του,
Πιάσε την αστραπή στο δρόμο σου άνθρωπε.. δώσε της διάρκεια. μπορείς!11,
την έκανε πράξη και βίωμα. Έπιασε την αστραπή, της έδωσε διάρκεια μέσα απ' τους στίχους του, την άφησε στην αιωνιότητα.
Είναι ο ποιητής, τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του οποίου συμπληρώνονται μεθαύριο, 2 Νοεμβρίου -και που έναν άλλο Νοέμβριο, το 1935, στο τεύχος 11 του πρωτοποριακού περιοδικού Νέα Γράμματα το πρώτο δημοσιευμένο ποίημά του, Του Αιγαίου, έφερε την υπογραφή Ελύτης, με την οποία και καθιερώθηκε στα ελληνικά γράμματα-.
Σ' αυτόν τον κορυφαίο Ελληνα, και στη θεώρηση, μέσα απ' το έργο του, του ελληνικού γίγνεσθαι, την αλληλεπίδραση με την Ανατολή και τη Δύση, που όπως λέει ο ίδιος,
της Ασίας αν αγγίζει από τη μια
στον αιθέρα στέκει να
.
της Ευρώπης λίγο αν ακουμπά
και στη θάλασσα μόνη της! 12,
στον ποιητή που καταδύεται στις ρίζες του ελληνικού μύθου και αντλεί υλικό και μορφές, εικόνες και ήχους, επιτυγχάνοντας μια δραματική σύνθεση, στην οποία το λυρικό «εγώ» ταυτίζεται με το επικό «εμείς» και η σύγχρονη γραφή συνδυάζεται με μια περιουσία, αρχαία, βυζαντινή και νεώτερη13,
σ' αυτόν λοιπόν τον ποιητή, τον Οδυσσέα Ελύτη, είναι αφιερωμένη τούτη η εκδήλωση.

Αλ.Παπαγεωργίου -- Ατομικόν Ημερολόγιόν μου Εκστρατείας 1940-1941, , σελ. 5.
Θ.Παπακωνσταντίνου - Η Μάχη τής Ελλάδος, Αθν. 1965, σελ. 19. Το πλήρες κείμενο του τελεσιγράφου, εις σελ. 349-350.
Η συνομιλία διεξαγόταν στα γαλλικά.
Em.Grazzi - Il principio della fine. L' impreza di Grecia, Roma 1945 ( Η Αρχή τού Τέλους. Η επιχείρησις εις τήν Ελλάδα) σελ. 241 επόμ., μτφ. Θ.Π΄΄κων/νου.
Το Δίπλωμα με τον Πολεμικό Σταυρό, στο Δημαρχείο Πρεβέζης, στο Γραφείο Δημάρχου.
βλ Συνέντευξη του Οδ. Ελύτη στο φοιτητικό περιοδικό Πανσπουδαστική, το 1965, μαζί με το κείμενο της Αλβανιάδας, ποίημα ημιτελές του Οδ.Ελύτη, το οποίο ξαφνικά σταμάτησα. Με τράβηξε το «¶ξιον Εστί» που είχε αρχίσει να οριμάζει μέσα μου και που έμελλε να ηχήσει αλλοιώς, όπως λέει στην ίδια εκείνη συνέντευξη.
Οδ.Ελύτης -¶ξιον εστί, Ανάγνωσμα δεύτερο.
έ.α. [7] -, Ανάγνωσμα πρώτο.
έ.α. [7] -, Ανάγνωσμα δεύτερο.
Οδ.Ελύτης -Τρία ποιήματα με σημαία ευκαιρίας.-Ad Libitum.
Οδ.Ελύτης -Μαρία Νεφέλη -Η ισόβια στιγμή
έ .α [7] -Ανάγνωσμα τρίτο.
Τάσος Λιγνάδης -Οδυσσέας Ελύτης, εις ΠΑΠ τόμ. 23 σελ. 62.
Ο Οδ.Ελύτης διορίσθηκε την περίοδο 1945-1946 για ένα μικρό διάστημα Διευθυντής Προγράμματος στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας, έπειτα από σχετική σύσταση του Σεφέρη, που ήταν διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Αντιβασιλέως Δαμασκηνού. Το 1953 ανέλαβε και πάλι για ένα χρόνο τη Διεύθυνση Προγράμματος του Ε.Ι.Ρ, διορισμένος από την κυβέρνηση Παπάγου, θέση από την οποία παραιτήθηκε τον επόμενο χρόνο.
Αξιοπρόσεκτο είναι, ότι ενώ ήταν υπάλληλος σε κρατικό οργανισμό (Ε.Ι.Ρ.), δεν υπογράφει με το επίσημο ονοματεπώνυμό του (Οδ. Αλεπουδέλης), αλλά με το λογοτεχνικό του ψευδώνυμο (Όλως υμέτερος, ο Δ/ντής Εκπομπών και Προγράμματος ΟΔ. ΕΛΥΤΗΣ).

Γράμμα του Οδυσσέα Ελύτη

Γράμμα του Οδυσσέα Ελύτη
με ημερομηνία 21 Μαϊου 1953, όπου περιγράφει το περιεχόμενο τεσσάρων ελληνικών τραγουδιών (1. Τραμπαρίφας, 2. Του Γιάννου η φλογέρα, 3. Η Γερακίνα, 4. Η θειά μ' η Αμερσούδα) τα οποία και απέστειλε στο BBC14.
Αρχείο ΕΡΤ

Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Α΄ ΤΑΞΕΩΣ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
Δια του απ? 10 Φεβρουαρίου 1942 Β. Π. Διατάγματος
ΑΠΕΝΕΜΗΘΗ ΕΙΣ ΤΟΝ Δήμον Πρεβέζης
Ο ΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ Α΄ ΤΑΞΕΩΣ
Διότι κατά πρότασιν του Στρ/κού Διοικητού της Στρατιωτικής Βάσεως Πρεβέζης οι κάτοικοι ταύτης καθ' όλην την διάρκειαν των επιχειρήσεων υπό τον διαρκή και επίμονον κίνδυνον ημέρας και νυκτός 96 βομβαρδισμών, επέδειξαν την επιβαλλομένην πατριωτικήν και ενθουσιώδη αντοχήν συμβαλόντες συνεχώς εις τας στρατιωτικάς προσπαθείας και αιρόμενοι εις παράδειγμα αυτοθυσίας.
ΕΥΕΑ53/1942 Εν Αθήναις τη 19 Φεβρουαρίου 1942
Ακριβές αντίγραφον Ο
Το ΙΙ Τμήμα Διοικητικού επί των Στρατιωτικών Υπουργός
Υπουργ. Στρτιωτικών (υπογραφή)
(Υπογρ. Δυσανάγνωστος) Γ. Μπάκος
Δημαρχείο Πρεβέζης

Αλβανικό Μέτωπο -Ιανουάριος 1941

Αλβανικό Μέτωπο -Ιανουάριος 1941

Ιωάννης Μουστάκης

Έφεδρ.Αξιωμ/κός
Διοικητής 6ου Λόχου
2ου Τ/τος 24ου Σ/τος
VIII Μεραρχίας

Σπυρίδων Τέντας
Στρατιωτικός Ιατρός
24ου Σ/τος
VIII Μεραρχίας

Οδυσσέας Αλεπουδέλης(Οδυσσέας Ελύτης)
Έφ. Αξ/κός Δ/τής Διμοιρίας
στον 4ο και, κατόπιν, στον 6ο Λόχο 2ου Τάγματος του 24ου Συντάγματος
VIII Μεραρχίας


Αρχείο Γ.Μουστάκη
7.10.2011



ΑΡΧΙΚΗ   l   ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ   l   ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ   l   ΧΡΗΣΙΜΑ
                       Πολιτιστικός Σύλλογος Πρεβεζάνων Αθήνας | έτος ιδρύσεως 1979, Πρεβεζάνοι, Πρέβεζα
Ιστορικό Διοικητικό Συμβούλιο Μέλη Χορηγοί Δραστηριότητες Εφημερίδα Ανακοινώσεις Επικοινωνία